Đặc điểm của họ mối đất Coptotermes

Đặc điểm của họ mối đất Coptotermes

Mối lính có phần bụng màu trắng sữa đến trắng vàng, đầu màu vàng. Đầu hình ovan hoặc hình trứng. Trên đầu có một lỗ trán lồi hướng về phía trước. Hàm trên bé và cong hình kiếm, có răng cưa ở gốc, còn lại đều trơn không răng .

Đặc điểm của họ mối đất Coptotermes

Đặc điểm của họ mối đất Coptotermes

1. Mục đích

Đặc điểm cơ bản nhất về dấu hiệu hoạt động của các loài mối thuộc giống Coptotermes nhằm giúp người thực hiện có thể nhận biết được bằng mắt thường hoặc thông qua các dụng cụ đơn giản hoặc thiết bị chuyên dùng để nhận biết được giống hoặc loài mối đó.

2. Các dấu hiệu hoạt động

Mối thích di chuyển trong các khe kẽ có sẵn như khe tiếp giáp giữa các khuôn cửa với tường, khe nứt của tường, giữa trụ bê tông và tường gạch. Với đặc điểm này, nên quan sát các cấu kiện gỗ gần các khe tiếp giáp giữa gỗ và tường.

Khi di chuyển, mối thường đắp thành ống bằng đất (đường mui) có mặt cắt ngang hình bán nguyệt và có màu của đất trộn với thức ăn, thường có màu nâu đến nâu đen, độ dày vừa phải và tương đối cứng (hình 1).

Thức ăn của các loài thuộc giống mối Coptotermes chủ yếu là các loại gỗ hoặc các đồ dùng, vật liệu đã chế biến có chứa cellulose như: cột, khung cửa, nẹp cửa, bàn ghế, tủ, tài liệu, vải… Do đó có thể phát hiện các dấu hiệu hoạt động của mối Coptotermes ở các nơi có các vật liệu trên.

Khi khai thác thức ăn, Coptotermes thường ngầm phá hại bên trong cấu kiện gỗ và để lại lớp gỗ bên ngoài để che chắn, ít để lại dấu hiệu bên ngoài nên khó phát hiện bằng mắt thường. Trong trường hợp gặp nguy hiểm mối đập hàm xuống giá thể thành nhịp báo động cho bầy đàn. Những nơi không thấy dấu hiệu hoạt động của mối người ta có thể phát hiện ra mối đang gây hại trong cấu kiện gỗ bằng cách dùng vật cứng gõ nhẹ vào cấu kiện gỗ để kiểm tra mức độ rỗng của gỗ bằng kinh nghiệm nghe hay sử dụng các thiết bị điện tử như máy khuyếch đại âm thanh để phát hiện tín hiệu báo động của mối.

Đặc điểm vết gặm gỗ của Coptotermes dễ phân biệt với các vết gặm của các nhóm mối khác. Mối Coptotermes thường ăn bên trong các cấu trúc gỗ và để lại các tua là lớp gỗ mùa đông, khai thác hết gỗ mùa hè (hình 2). Trong công trình, tại các khe tiếp giáp giữa gỗ và tường, trên bề mặt gỗ thường xuất hiện các mụn đất nhỏ nhô lên khoảng một vài milimet, ở giữa có lỗ nhỏ. Đây là khu vực mối Coptotermes sẽ hoặc đã từng bay giao hoan.

Với các dấu hiệu trên đây, có thể xác định các vị trí có dấu hiệu trên là dấu hiệu hoạt động của mối Coptotermes.

Cho đến nay, ở Việt Nam đã xác định được 7 loài mối thuộc giống Coptotermes. Một số các đặc điểm hình thái đặc trưng của các loài thuộc giống mối này có thể giúp phân biệt với các loài thuộc giống mối khác như sau:

Mối lính: Mối lính có phần bụng màu trắng sữa đến trắng vàng, đầu màu vàng. Đầu hình ovan hoặc hình trứng. Trên đầu có một lỗ trán lồi hướng về phía trước. Hàm trên bé và cong hình kiếm, có răng cưa ở gốc, còn lại đều trơn không răng .

Khi mối lính bị quấy rối hoặc bị tấn công sẽ tiết ra một dịch màu trắng như sữa từ lỗ trán. Dịch này sẽ chuyển thành chất co giãn như cao su khi tiếp xúc với không khí. Đây là đặc điểm dễ nhận biết nhất của Coptotermes.

Râu có từ 13 đến 16 đốt. Môi trên nhọn, hình lưỡi, tấm lưng ngực trước bằng phẳng.

Trong tổ mối chỉ có 1 dạng mối lính, một dạng mối thợ, khác với nhóm Macrotermitinae là nhóm mối có 2 dạng mối thợ và một số giống có 2 dạng mối lính.

Mối thợ: Mối thợ có đầu hình tròn, toàn thân màu trắng, hình thuôn dài, tương đối trong. Riêng mặt lưng của phần bụng có thể có vết xám đen, hơi hồng là do màu của thức ăn trong ruột mối .

Mối cánh: Cánh mối có màu nâu đen hoặc vàng nhạt. Đầu hình trứng. Râu gồm 18 – 23 đốt. Thóp ở giữa đầu. Tấm lưng ngực trước hẹp hơn đầu. Vảy cánh trước hẹp hơn vảy cánh sau. Gân cánh hình lưới mờ nhạt, mặt cánh có lông. Đường gân giữa cánh trước độc lập nhô ra từ vết gẫy gập. Đường gân giữa cánh sau do đường gân chính phân ra, đường gân giữa rất gần với đường gãy gập .